Bron het Onderwijsblad Publicatiedatum 27.01.2007 Auteur Jaan van Aken
Strijd over onderwijstijd
Over één ding zijn leraren en directies het eens: de nieuwe onderwijstijd is niet haalbaar. Toch nemen directies paniekerige beslissingen. Ze geven leraren extra uren, korten op deskundigheidsbevordering en verplaatsen vergaderingen naar de avond. Dit alles zonder de verplichte instemming van de medezeggenschapsraad. Het lerarenkorps mort, want ziet de werkdruk stijgen.
Uitbreiding van het aantal lesdagen aan het eind van het schooljaar, afschaffing van proefwerkweken en verplaatsing van lerarenvergaderingen buiten de lestijden. Het is een greep uit de plannen van scholengemeenschap Ubbo Emmius te Stadskanaal om in de buurt te komen van de sinds augustus geldende onderwijstijd.
"Voor de vakantie zijn de plannen van de directie om dicht bij de nieuwe norm te komen door een verdeelde medezeggenschapsraad weggestemd. Na de zomer kondigde de rector de genoemde maatregelen ten overstaan van het voltallige personeel gewoon alsnog aan, zonder overleg met de raad. Ook de nascholing zou worden ingeperkt", vertelt Wim van Dijk, leraar en MR-secretaris op Ubbo Emmius. Hij vindt het een schande dat de minister is gezwicht voor druk uit de Tweede Kamer en de onderwijstijd heeft uitgebreid. "Ik wacht met spanning de evaluatie van de maatregelen af."
Rector Jan Frankema vertelt dat de MR binnenkort zelf met een plan komt. "Ook met die voorstellen halen we de geplande onderwijstijd niet. We willen proberen iets dichter in de buurt te komen door de uitval te beperken." Hij vindt het prima dat er aandacht is voor onderwijstijd, maar de minister schiet te ver door. "Zowel MR als directie staat niet te juichen."
Overwerk
Een andere maatregel op het Ubbo Emmius is dat elke vorm van nascholing die lesuitval veroorzaakt, niet wordt goedgekeurd, tenzij er vervanging gevonden kan worden. Gemiste lessen, door scholingsactiviteiten van de vakbond bijvoorbeeld, moeten de leraren inhalen. "Dat is overwerk, met als gevolg dat de werkdruk toeneemt. Het geeft een brok ergernis bij het personeel", zegt Van Dijk.
De rector bevestigt dat de nascholingsmogelijkheden krimpen. "Het is niet zo dat alles ingehaald moet worden. Het kan zijn dat we nascholing zo belangrijk vinden dat iemand anders de les overneemt." Overwerk vindt hij het niet. Een leraar heeft uren voor deskundigheidsbevordering en uren voor lessen. Als hij lesuren laat uitvallen voor deskundigheidsbevordering, haalt hij zijn aantal lesuren niet. Volgens de rector wijzigen de nieuwe maatregelen het taakbeleid niet. "Dit past allemaal binnen de formulering in het taakbeleid."
Ubbo Emmius is lang niet de enige middelbare school waar een discussie over de nieuwe onderwijstijd aan de MR-tafel wordt gevoerd. Ongeveer tachtig mensen vulden vorig jaar op de AOb-website een enquête over dit onderwerp in. Bijna de helft van hen gaf aan dat hun school het taakbeleid verandert, het grootste deel zonder verplichte instemming van de MR en het personeel.
Uit reacties blijkt dat verscheidene scholen het taakbeleid aangepast hebben om meer lessen in te voeren. Iemand meldde dat er op zijn school twee extra proefwerkuren zijn ingeroosterd, zijn volledige baan telt ineens niet meer 25 maar 26 contacturen. Op een andere school werden extra uren voor ziektevervanging ingevoerd, zonder instemming. Weer ergens anders werden de docenten ineens verplicht van acht tot vijf op school aanwezig te zijn. Weken worden volgepropt en avonden meer belast. Studiedagen verdwijnen.
De onderwijstijd is aangepast omdat voor de zomer uit onderzoek duidelijk werd dat vrijwel geen enkele school in het voortgezet onderwijs voldeed aan de minimumeis van 1067 uren. De nieuwe norm in de onderbouw en het derde jaar havo/vwo is minimaal 1040 uur onderwijstijd. In de bovenbouw van alle schoolsoorten geldt 1000 uur en in de examenjaren minimaal 700 uur. De definitie van onderwijstijd is ruimer dan lestijd. Het gaat erom dat het ingeplande lessen zijn, onder begeleiding van onderwijspersoneel: lessen, stages en begeleiding.
De AOb was tegen de wijziging. De bond is voor een flexibel systeem, met een minimum- en maximumaantal uren, dat scholen ruimte geeft. Dat plan werd door de Tweede Kamer getorpedeerd.
Emotie
De school waar de meeste reacties - vijf - op de AOb-enquête vandaan kwamen is het Udens College. Rinus van den Heuvel, sectordirecteur vmbo op het college, is niet blij met de nieuwe onderwijstijd.
Aanpassing leidde tot veel voller geplande proefwerk- en stageweken en dat brengt taakverzwaring mee, luidt een klacht op zijn school. "Dat is ook zo, leraren worden geconfronteerd met veel werk", reageert Van den Heuvel. Leerlingen hebben een proefwerk en daarna nog twee lesuren. "Ook de ouderraad vroeg waar we in hemelsnaam mee bezig waren. Ze vonden het overdreven en dat is feitelijk ook zo, maar we hebben niet veel keuze, willen we aan de eisen voldoen", vindt hij.
De weken worden overvol, menen de vijf enquêtedeelnemers. "Dat klopt ook. Om aan de onderwijstijd te komen, is voor fulltimers denk ik twee uur extra ingeroosterd." Ook hun avonden zijn meer belast, bevestigt hij. "In vergadertijd schieten we soms door tot zeven uur ‘s avonds. In de praktijk zijn het niet echt heel veel extra uren, er speelt ook een stuk emotie mee", denkt de sectordirecteur. Hij zegt binnen de jaarbelasting van 1659 uur te blijven en binnen de 750 klokuren lestijd. "Als je de jaartaak van 1659 uur deelt door 40 lesweken, zit je aan 42 uur. Er zijn weken dat we met moeite aan dat aantal komen, denk ik."
Toch heeft hij oor voor de klachten en gaat hij in overleg met de MR. "We moeten een compromis zien te vinden in de eisen van de Tweede Kamer en de verwachtingen die we van collega's hebben. Het is voor mij belangrijker om aan te tonen dat we ons ingespannen hebben om in de buurt van 1040 uur te komen dan om het precies halen, met spanning onder het personeel tot gevolg."
Op stel en sprong
Scholen voelen de hete adem van de Onderwijsinspectie, die streng gaat controleren of scholen de norm halen. "Eerder keken we of het ongeveer klopte, nu wordt het bij elk schoolbezoek besproken", verklaart Harm van Gerven van de inspectie. Daarnaast komen er twee extra onderzoeken: in het najaar naar geprogrammeerde en in de zomer naar gerealiseerde onderwijstijd. Het eerste onder een deel van de scholen die vorig jaar de norm niet haalden en enkele aselectief gekozen scholen. Bij het tweede onderzoek worden daarnaast ook scholen uit het eerste onderzoek meegenomen. "Het gaat om tientallen scholen", denkt de inspectie. "Scholen met grote afwijkingen melden we bij de minister. Zo'n school krijgt tien dagen de tijd om het rooster aan te passen." Lukt dat niet, dan dreigt korting op de bekostiging.
Het gevolg is dat sommige scholen in grote haast het taakbeleid wijzigen. Essentieel is dat onderwijstijd voor leerlingen niet hetzelfde is als werktijd voor onderwijspersoneel. Het taakbeleid van een leraar blijft 1659 uur per jaar. Dat betekent ongeveer 750 klokuren aan lessen. De directie kan niet op stel en sprong meer lessen of een later vergadertijdstip invoeren. Dat is een wijziging van taakbeleid en daarvoor is instemming vereist van de personeelsgeleding van de MR en tweederde van het personeel.
En die MR laten veel directies links liggen, vertelt rayonbestuurder Baps Snijdewind. "Directies zeggen: Het moet van de minister, we kunnen niet anders. Dat eigenlijk meer personeel nodig is, concluderen ze niet. De directie wijzigt het taakbeleid eenzijdig en dat kan niet." Sommige raden accepteren de situatie wat makkelijk, vindt de rayonbestuurder. "MR'en accepteren de redenering van de directie en verzetten zich niet tegen deze wijzigingen van taakbeleid en zoeken ook geen steun om zich te verzetten. Het onderwijspersoneel laat het gelaten over zich heen komen."
Dwaas
Op de christelijke scholengemeenschap Vincent van Gogh in Assen is van gelatenheid geen sprake. Over één ding zijn ze het eens op de school: er is meer geld nodig om aan de urennorm te kunnen voldoen. "Als het ministerie het één eist, moet ze het ander bieden. Geld erbij dus", stelt Henk Feenstra, leraar en MR-lid. Zijn directeur Antheunis Janse is het met hem eens. "De intentie om de onderwijstijd efficiënter te benutten, deel ik. Alleen zijn de eisen zonder extra geld onuitvoerbaar. Er wordt een schroevendraaier in een goed lopend uurwerk gestoken, dat is dwaas."
Janse vindt dat hij in een impasse zit. Het probleem zit vooral in de onderbouw. "Officieel moet ik 39 weken van 25 uur geven, maar met het huidige taakbeleid gaat het niet, tenzij de bonden 925 lesgebonden uren willen. Het creëert burgerlijke ongehoorzaamheid."
Die weerspannigheid uit zich in het meerekenen van pauzes bij onderwijstijd. Op die manier haalt de school op dit moment 1040 uur. "Leraren begeleiden de pauzes, die een groot sociaal spel zijn, heel leerzaam", zegt Janse ironisch. Hij geeft toe dat pauzes meetellen onredelijk is. "Maar de eis is ook onredelijk", vindt de directeur.
Hij zou het aantal uren in de onderbouw van 32 op 34 kunnen zetten, maar dan zou hij extra leraren moeten aannemen en daar is geen geld voor. Of hij moet over de grenzen van de cao heen gaan. "Dat wil ik niet, leraren werken hard genoeg en komen aan hun uren."
Janse wacht even af of er van buitenaf een oplossing komt. Wel heeft hij daarop vooruitlopend lessen tot in de laatste week voor de vakantie doorgevoerd, alsmede vijf extra lesdagen voor docenten. De discussie daarover moet nog plaatsvinden. "Als MR hebben we instemming op het taakbeleid. Op dit moment heb ik het idee dat het taakbeleid overruled wordt", meent Feenstra. Janse bestrijdt dat de vijf toegevoegde dagen niet binnen de 750 uur passen. "Als je precies de gegeven uren gaat tellen, zul je zien dat het past", stelt hij.
Janse pleit ervoor het oorspronkelijke plan van minimaal 1000 uur alsnog in te voeren. "Dat is wel haalbaar", denkt hij. Nederlandse leraren geven al de meeste lessen van Europa, verklaart de directeur. "De beoogde uren halen we niet allemaal, maar wie het onderste uit de kan wil halen om ze toch te halen, krijgt het deksel op de neus. Daar worden we allemaal slechter van."
Artikelen