Bron het Onderwijsblad Publicatiedatum 22.09.2007 Auteur Lisette Douma
'Wees geen methodeslaaf, trek je eigen plan'
Meestal gebeurt het uit nood en niet uit pedagogisch oogpunt. Te weinig leerlingen om een groep 2 samen te stellen, niet genoeg kinderen voor een groep 3. Dan maar samen. De combinatiegroep 2/3 kan de leerkracht heel wat kopzorgen opleveren. Want: hoe leer je kinderen lezen in een klas vol spelende kleuters? Maar het is te doen, zo blijkt uit het relaas van ervaringsdeskundigen. Sterker nog: het heeft grote voordelen.
"Hoe moet dat", vroeg Marijke van Someren zich drie jaar geleden af toen bleek dat zij voor een combinatiegroep 2/3 zou komen te staan. "Hoe loop je met groep 3 de methodes door, terwijl groep 2 aan het spelen is? Hoe combineer je die twee groepen?" Zij werkt op basisschool Alfons Ariëns in Harderwijk.
In de praktijk vond ze al snel het antwoord op die vragen door de twee groepen als één groep te zien. "Als je de methodes voor groep 3 stap voor stap wilt doorlopen, is er te weinig tijd voor groep 2. Maar een methode is niet zaligmakend. Wij gebruiken voor groep 3 bijvoorbeeld De leessleutel. Daarin komt het thema ‘de fotograaf' aan bod. Na twee weken is De leessleutel klaar met de fotograaf, wij niet. Wij liepen bijvoorbeeld tegen het probleem aan dat het te druk was in de winkel van de fotograaf. Daarom bedachten de kinderen dat er een nummertjesautomaat moest komen. Zo waren ze met cijfers bezig. Wij halen dus dát uit de methode wat ons aanspreekt en de rest ontwerpen we er zelf bij." Van Someren noemt nog een ander voorbeeld. "Ons laatste thema voor de vakantie was ‘Noorwegen'. In de kring spraken we over dat land. We startten een restaurant, waarvoor bijvoorbeeld een menukaart moest worden gemaakt. De kinderen die al verder zijn, schrijven die kaart dan en buigen zich over de Noorse kronen. Binnen een thema zoeken wij naar leeractiviteiten die aansluiten bij de ontwikkeling van de kinderen. In onze groep 2/3 geven we dus onderwijs op maat." Haar advies aan leerkrachten met zo'n gecombineerde groep luidt dan ook: "Wees geen methodeslaaf. Haal dat uit de methodes wat jij nodig hebt, maar trek verder je eigen plan." Natuurlijk moeten de leerlingen in de gaten gehouden worden. "Ze mogen zich er niet van af maken. Maar meestal zijn de kinderen zo enthousiast over een thema dat ze dat ook niet doen. Omdat ze verantwoordelijkheid dragen voor hun eigen stukje binnen dat thema, zetten ze zich volledig in."
Via observaties en toetsen volgt Van Someren nauwlettend de vorderingen van haar leerlingen. "Het niveau wordt ook met reken- en taaltoetsen van het Cito in de gaten gehouden. Dat is goed, maar het vergt veel tijd. En dat is best jammer, want onderwijstijd is heel kostbaar." In een combinatiegroep is de onderwijstijd des te kostbaarder. "Je moet nog bewuster plannen", verklaart Van Someren.
Zelfstandig kleuteren
"Je moet in een combinatiegroep goed organiseren. Je bent minder flexibel", bevestigt Wytze Scheringa van basisschool de Speelhoeve in Wijchen. Scheringa heeft drie jaar lesgegeven aan groep 2/3. "Maak de groep er bewust van dat ze bijvoorbeeld niet de huishoek in mogen wanneer groep 3 instructies krijgt, want daarin wordt veel lawaai gemaakt. Ook mogen ze de meester tijdens de instructietijd niet storen."
"Je moet klassenmanagement goed in de vingers hebben", erkent Wijmke Frens van basisschool Kornak in Uitgeest. "Verdeel je aandacht goed." Schroom ook vooral niet bij je collega's aan te kloppen, wanneer je tegen moeilijkheden aanloopt, is een volgende tip van haar. "Wanneer een school een groep 2/3 samenstelt, is dat een beslissing van het team. Dus moet je ook als team eventuele problemen het hoofd zien te bieden."
Toen Frens vier jaar geleden groep 2/3 kreeg, nam ze eerst een kijkje in andermans keuken. "Doe dat vooral, daar leer je veel van. Ik ben op een school geweest waarvan ik dacht: zo ga ik het dus echt niet doen. Over de aanpak van een andere school was ik erg te spreken. Bepaalde elementen van die aanpak heb ik zelf overgenomen voor mijn groep 2/3."
Een eigen invulling geven, daar draait het allemaal om. "Het is misschien een cliché, maar in het onderwijs hangt bijna alles af van de leerkracht. Van de interactie tussen leerkracht en kinderen", licht Van Someren toe.
De combinatiegroep 2/3 staat of valt ook bij de zelfredzaamheid van de leerlingen. Frens: "Wanneer je met taken werkt, zijn kleuters erg zelfstandig. Op veel scholen wordt dat door het werken met methodes in groep 3 de kop weer ingedrukt. Bij ons op school niet. Door die combinatiegroepen blijf je een beroep doen op de zelfstandigheid van leerlingen, ook in groep 3. Daar hebben ze de rest van hun leven iets aan."
Aan het begin van het jaar kan dat beroep op de zelfredzaamheid wat teveel gevraagd zijn. "Omdat leren lezen nieuw is voor kinderen uit groep 3, zijn ze vaak nog wat onzelfstandig en hebben ze veel aandacht nodig", vertelt Scheringa. "De eerste weken van het jaar heb ik het gevoel dat er teveel aandacht naar groep 3 gaat", beaamt Frens. "Je moet dan veel tijd investeren in die groep. Maar daar pluk je wel de rest van het jaar de vruchten van." Probeer indien mogelijk die eerste weken hulp te krijgen van een onderwijsassistent of een stagiair, adviseren de leerkrachten.
Extra uitdaging
Voordeel van de combinatiegroep is dat kleuters die toe zijn aan meer uitdaging, makkelijk extra werkjes kunnen krijgen. Kinderen uit groep 3 die nog ‘speels' zijn, kunnen ook eenvoudiger hun energie kwijt. "Er zijn altijd kinderen uit groep 2 die met een half oor meeluisteren naar de instructie voor groep 3. Wanneer zij mee willen doen met groep 3, mag dat", zegt Van Someren. "Mijn ervaring is dat groep 2 in het begin altijd heel enthousiast meedoet met groep 3", vertelt Scheringa. "Maar na een paar weken is het nieuwtje wel van dat lezen af en verdwijnen de kinderen weer in de hoeken. Feit is wel dat kinderen in deze omgeving meer geprikkeld worden." Toch ziet Frens dat niet terug in de resultaten van leerlingen. "Tuurlijk, wij hebben ook leerlingen uit groep 2 die al kunnen lezen. Maar als we de resultaten van groep 2/3 naast die van de reguliere groep 2 en 3 leggen, verschillen ze niet. Dus ook niet voor de leerlingen uit groep 3." Het grote voordeel van de combinatiegroep is wat haar betreft de soepelere overgang van groep 2 naar 3. "Die overgang is voor veel kinderen een struikelblok. Eerst mochten ze zelfstandig spelen, nu moeten ze klassikaal leren lezen. Bij ons gaat dat veel geleidelijker en dat is prettig."
Eigenlijk zouden scholen vanuit hun visie moeten kiezen voor een combinatie van groep 2 en 3, om op die manier een doorlopende ontwikkeling te bevorderen, vindt Van Someren. Op de Kornak in Uitgeest waar Frens werkt, bestaan vanuit de onderwijsvisie van de school alleen maar combinatiegroepen. Op de meeste andere scholen wordt groep 2/3 uit nood geboren. "Dat is al geen positieve benadering", merkt Van Someren op. Vandaar ook dat ouders vaak argwanend zijn. "Ze denken dat groep 2 groep 3 naar beneden trekt en dat kleuters niet meer kunnen kleuteren. Terwijl beide groepen juist veel van elkaar kunnen leren." Aan het einde van de rit zijn ouders positief over de combinatiegroep. Van Someren: "Onderwijs op maat is goed voor elk kind en die doorgaande ontwikkeling maakt dat de overgang naar groep 3 niet meer zo eng is. Hebben ouders nog een kind in de kleutergroep, dan willen ze vaak graag dat die naar de combinatiegroep gaat."
Artikelen