"Niemand wil naar het ministerie gestuurd worden"

Wat eraan vooraf ging: de vso-afdeling van de school lievenshove in Oosterhout kreeg in december voor de tweede keer een dikke onvoldoende van de Onderwijsinspectie. Het bestuur verplaatste een aantal leerlingen en leerkrachten naar andere locaties, waardoor de al gespannen relatie tussen docenten en bevoegd gezag een dieptepunt bereikte. De afgelopen weken werkte het bestuur aan verbeterplannen.

Het kan verkeren. Op dezelfde dag dat een delegatie van docenten in Den Haag werd ontvangen op het ministerie van Onderwijs, maandag 15 januari, schoven de vakbonden in Etten-Leur aan voor informeel overleg met het bevoegd gezag. De docenten kregen anderhalf uur om hun verhaal te doen en toonden zich onder voorwaarden bereid de strijdbijl in de ijskast te leggen. Eerder die dag zaten AOb-rayonbestuurder Albert Krist en zijn CNV-collega voor een informeel gesprek op het kantoor van Stan Hofkes, bestuursvoorzitter van Stichting het Driespan. Die vertelde dat de verhuizing van leerlingen en docenten in elk geval als tijdelijke maatregel bedoeld is. De AOb-rayonbestuurder sprak na afloop van een constructief gesprek.
De opklaringen betekenen nog niet dat alle problemen zijn overgewaaid. Op de dag dat dit artikel op de drukpers lag, werd bestuurder Hofkes op het ministerie in Den Haag verwacht met zijn verbeterplannen. De bestuurder draagt de verantwoordelijkheid voor de school die in een onderzoek naar kwaliteitsverbetering eind vorig jaar de inspectie niet kon overtuigen van voldoende vooruitgang. Waarna lievenshove een zaak werd van de minister.
De vso-afdeling van lievenshove werd onder verscherpt toezicht geplaatst in 2004. Naast een aantal wettelijke hobbels viel de inspectie onder meer over een gebrek aan kwaliteitszorg, verouderde didactische inzichten en de aangeboden leerstof. In de twee jaar tot aan het inspectieonderzoek naar kwaliteitsverbetering is veel gebeurd, maar onvoldoende bereikt. Toenmalig locatiedirecteur Alice Haak herinnert zich dat de betrokken inspecteur de gepresenteerde verbetervisie "te fragmentarisch" vond. Ze beoogde voor de leerlingen twee onderwijsniveaus in te richten. "Het was de bedoeling te starten met een praktijkgerichter aanbod en een meer theoretisch aanbod. We wilden dat het mogelijk zou worden om deelcertificaten te halen, voor het eerst in de geschiedenis van de vso-afdeling. Het is gewoon enorm van belang deze jongeren perspectief te bieden."
Die opzet is nooit praktijk geworden. Haak stapte vorige zomer na vier jaar op, naar eigen zeggen uit onvrede met een voorziene nieuwe managementstructuur - die er overigens niet gekomen is. Na vorige zomer, toen de inspectie zich weer aankondigde, kwam het bestuur tot andere inzichten: de leerlingen zijn onderling te verschillend om als één groep op één locatie te handhaven.
"We denken dat het lek boven is", verklaart Jos Frijters, aangesteld als woordvoerder van bestuursvoorzitter Hofkes. Hij noemt drie te onderscheiden groepen. Cluster 4-leerlingen die thuis wonen. Leerlingen van het aangrenzende jeugdzorginternaat. En leerlingen van het zogenoemde Paljas Plus-project, voor jongeren met een beperkte bewegingsvrijheid die door justitie onder toezicht zijn gesteld.
De verschillende achtergronden van de leerlingen leidden geregeld tot spanningen, bedreigingen en onveiligheid voor leerlingen en leerkrachten. "Veiligheid speelde zo�n grote rol dat je aan fatsoenlijk lesgeven eigenlijk niet meer toekwam", meent Frijters. "Daarom gaan we die groepen uit elkaar halen."
Omdat er afgelopen najaar in een crisisplan een aantal incidenten werden gerapporteerd, werd er met de scheiding van groepen grote vaart gemaakt. Vooraf overleg met de bonden paste niet meer in de volgelopen agenda. Direct na de kerstvakantie kregen de 27 thuiswonende leerlingen andere locaties toegewezen in Brabant. Tegelijkertijd werden er negen van de dertien Oosterhoutse docenten op andere lesplaatsen gehuisvest. Uiteindelijk is het volgens bestuurswoordvoerder Frijters de bedoeling de "externe" leerlingen terug te halen naar een ander onderkomen in Oosterhout. Na de zomer al, als de gemeente dat mogelijk wil maken.
Voormalig locatiedirecteur Haak deelt met de docenten enkele bedenkingen. "Veiligheid heeft altijd een rol gespeeld, dat weet ik. Het is niet voor iets een zmok-school. Maar het lijkt wel een beetje of echt alles over die boeg wordt gegooid." Volgens Haak dreigt het bestuur zich in de vingers te snijden met zoveel overgeplaatste leerkrachten: "Voor sommige docenten is een andere lesomgeving misschien wel eens verfrissend. Maar je hebt ook goede leerkrachten nodig die de kar kunnen trekken in Oosterhout."

Toezicht
lievenshove Oosterhout is niet de enige zorg op het bordje van Stichting het Driespan. Bij een aantal andere scholen en locaties heeft de inspectie ook kritische opmerkingen gemaakt. Er loopt een geïntensiveerd traject bij de locatie in Roosendaal. En er is een nog ongepubliceerd inspectierapport waarin de Bredase locatie Galderseweg van de Berkenhof onder verscherpt toezicht wordt geplaatst. Volgens een woordvoerder van de inspectie wordt dat rapport in maart openbaar.
Frijters: "Voorheen was het bestuur meer een administratieve dan een sturende organisatie. De scholen waren in principe autonoom. De opdracht is te komen tot centraal gestuurde kwaliteitstoetsing. Het ministerie heeft ons gevraagd vooral dat in de verbeterplannen mee te nemen: hoe pak je als bestuur de kwaliteitszorgverbetering aan? Niet alleen voor lievenshove, maar ook voor de andere scholen. En nee, het gaat nooit hard genoeg. Niemand zit er op te wachten dat je met je school naar het ministerie moet."
Is het karwei niet te omvangrijk voor één verantwoordelijk bestuurder?
Bestuurswoordvoerder Frijters: "Nou ja, er is geen geld voor twee personen. De omvang van de organisatie is te klein om een meerhoofdig bestuur te hebben, dat is ook de realiteit. Je kunt zeggen: misschien heb je wel drie bestuurders nodig. Maar er zijn ook twaalf locatiedirecteuren. Dus als alles eenmaal goed draait, dan kan het wel."
Ook de raad van toezicht maakt zich zorgen, aldus vice-voorzitter Willem Brandt. Reden voor de toezichthouders een extra bijeenkomst te beleggen om de stand van zaken met Hofkes te bespreken. "Er is sprake van een ernstige situatie. Als raad van toezicht hebben wij ook een taak om te kijken wat er in de organisatie precies mis is gegaan. Je zult ook naar jezelf moeten kijken", zegt Brandt. "Het belangrijkste is dat we een veilige maar ook leerrijke omgeving voor onze leerlingen kunnen aanbieden."
In het uiterste geval kan de minister de geldkraan dichtdraaien. In de gemeenteraad willen de fracties van PvdA en SP dat de wethouder zich ermee bemoeit, zeiden ze tegen BN De Stem. Ook zij moeten er niet aan denken dat Oosterhout verstoken komt te zitten van voortgezet speciaal onderwijs.

Artikelen

• "Niemand wil naar het ministerie gestuurd worden"
• Zoeken naar een passende plek
• Explosieve groei zmok-leerlingen