Van bachelor naar master

Universitaire masteropleidingen zijn populair bij afgestudeerden van de lerarenopleidingen. Niet alle wetenschappelijke instellingen staan te springen. De hbo'ers zouden onvoldoende academische kwaliteiten bezitten. Daarom ontwikkelen de universiteiten steeds vaker schakelprogramma's voor hbo'ers. "Het is keihard bikkelen, veel pittiger dan de pabo."

"Ik vind lesgeven best leuk, maar ik wil niet mijn hele leven voor de klas staan", stelt Teun van de Kandelaar. Daarom stroomde hij na de lerarenopleiding aardrijkskunde in Nijmegen meteen door naar de masteropleiding sociale geografie aan de Radboud Universiteit. Eigenlijk wilde hij in het derde studiejaar al overstappen naar de universiteit. "Ik merkte dat ik de aardrijkskundevakken leuk vond, maar minder zin had in de schoolstages." Zijn studiebegeleider raadde hem aan om toch de lerarenopleiding af te maken. "Als ik in mijn derde jaar was overgestapt, had ik eerst mijn bachelor aan de universiteit moeten halen. Ik zou dan hoogstens wat vrijstellingen krijgen. Nu heb ik een schakelprogramma voor hbo'ers gevolgd dat een jaar duurde. In september ben ik aan mijn master society and space begonnen."
De universitaire masteropleidingen oefenen op veel hbo'ers aantrekkingskracht uit. Van de hbo'ers wil 30 procent doorstromen naar een master, blijkt uit de Nationale studentenenquête die vorig jaar werd afgenomen in opdracht van de Keuzegids hoger onderwijs. Dat betekent dat jaarlijks 20 duizend hbo'ers willen doorstromen naar een master, tegenover 18 duizend wo-bachelors. Vooral bij studenten van de tweedegraads opleidingen is de masterstudie populair: 45 procent is van plan na het behalen van het bachelordiploma verder te studeren. Bij pabo'ers is de animo wat minder groot: 15 procent wil master worden.
De universiteiten staan ambivalent tegenover de hbo-doorstromers. Ze zijn natuurlijk belangrijk om de instroom in de masterfase op peil te houden, maar aan de andere kant vinden de universiteiten dat hbo-bachelors over onvoldoende academische kwaliteiten beschikken om in een jaar master te worden. Hbo'ers worden daarom zelden rechtstreeks toegelaten tot een universitaire masteropleiding; ze moeten eerst hun wo-bachelor halen. Doorstromers die een universitaire opleiding kiezen die inhoudelijk verwant is aan hun hbo-opleiding, kunnen meestal op individuele basis vrijstellingen krijgen. Soms bieden universiteiten een verkort bachelorprogramma aan. Maar steeds vaker ontwikkelen ze schakelprogramma's - de zogenoemde pre-masters genoemd - voor hbo'ers. Die duren meestal een jaar en leveren geen wo-bachelordiploma op, maar alleen een toegangsbewijs voor de aansluitende masterstudie. Hbo'ers worden overigens niet altijd automatisch toegelaten tot zo'n schakelklas. Bij sommige universiteiten moeten ze een toelatingstoets doen of een assessment, andere stellen eisen aan de beheersing van het Engels of het wiskundeniveau van doorstromers.

Bijspijkeren
Marieke van Keulen studeerde vorig jaar af aan de pabo van de Hogeschool Windesheim maar vond zichzelf nog te jong om voor de klas te gaan staan. Ze bezocht een open dag bij de Vrije Universiteit (VU) en ontdekte dat ze zich wil verdiepen in de orthopedagogie. Ze wilde verder studeren in Amsterdam, "maar het nadeel van de VU is dat je daar een assessment moet doen", ontdekte ze. Daarom koos Van Keulen voor de Universiteit Utrecht (UU). "In Utrecht hebben ze geen toelatingsexamen, daar word je met een pabo-diploma gewoon toegelaten tot de pre-masterklas." Ze heeft er inmiddels een half schakeljaar op zitten en twee blokken orthopedagogie gevolgd. Het eerste ging over gedragsstoornissen bij kinderen en het tweede over taalontwikkeling en motorische stoornissen.
Ook Marieke van Schelven kwam bij de UU terecht. Niet bij orthopedagogiek, maar bij onderwijskunde. Zij ontdekte tijdens haar pabo-studie aan de Hogeschool Inholland dat voor de klas staan ‘niet haar ding' is. "Ik ben liever met de achtergronden van het onderwijs bezig dan met de uitvoering." De Universiteit van Amsterdam (UvA) verzorgt een master onderwijskunde, "maar daar werd ik niet toegelaten tot de schakelklas omdat je wiskunde op vwo-niveau gedaan moet hebben." In Utrecht kon ze in een jaar haar bachelor onderwijskunde halen. Inmiddels is ze aan de master onderwijskundig ontwerp en advisering begonnen.
Tijdens een schakeljaar worden hbo-bachelors ‘met stoom en kokend water' op het niveau van de wo-bachelor gebracht. Het programma bestaat voornamelijk uit basisvakken als statistiek, academisch schrijven, data-analyse en methode en technieken van het wetenschappelijk onderzoek. "Het was een jaar keihard bikkelen, veel pittiger dan de pabo", zegt Van Schelven. "Je moet veel wetenschappelijke literatuur lezen en daar moest ik echt aan wennen. De boeken zijn bovendien meestal in het Engels en dat vond ik lastiger dan ik gedacht had. In het begin zocht ik eerst naar Nederlandse literatuur om te begrijpen waar het over ging en dan pas las ik de Engelse boeken."
"Het schakeljaar was misschien wel pittiger dan de master zelf", vertelt sociaal geograaf in spe Van de Kandelaar. "Ik heb in dat jaar meer gelezen dan in vier jaar lerarenopleiding bij elkaar." Hij moest bovendien wennen aan de universitaire mores. "In het hbo legt een docent altijd haarfijn uit wat je moet doen, aan de universiteit moet je alles zelf uitzoeken. De paper die we voor planologie moesten schrijven heb ik bijvoorbeeld vijf of zes keer moeten overdoen omdat de docent onze schrijfstijl niet van academisch niveau vond. Uiteindelijk heeft hij ons een eerstejaarsboek gegeven waarin wordt uitgelegd hoe je in wetenschappelijke teksten moet omgaan met literatuurverwijzingen en bronvermeldingen." Orthopedagogiek-student Van Keulen heeft dezelfde ervaring. "Werkstukken moeten heel goed onderbouwd worden met bronverwijzingen. Dat is echt wennen."

Uit boekjes leren
Marike ter Maat is in september begonnen aan de masteropleiding educational science and technology bij de Universiteit Twente (UT). Omdat ze altijd al juf wilde worden, ging ze na de havo naar pabo Edith Stein in Hengelo. Voor de klas staan vond ze leuk, maar al snel groeide het besef dat er in het onderwijs zoveel meer te doen is dan lesgeven. Leerstof ontwerpen bijvoorbeeld. Ze maakte serieus werk van het zoeken naar een geschikte vervolgopleiding en kwam bij de UT terecht. "Ik heb een tijdje gemaild met een jongen die onderwijskunde in Nijmegen deed, maar ik vond het daar nogal uit boekjes leren. En de studieprogramma's in Utrecht en Groningen zagen er hetzelfde uit. In Enschede moet je natuurlijk ook veel lezen, maar je past het geleerde meteen toe. Dat sluit veel beter aan bij de pabo en past ook beter bij mijn leerstijl. Ik wil nieuwe kennis altijd meteen in de praktijk brengen. Op de pabo doe je dat door les te geven, hier hebben we ‘ateliers' waarin je leerstof ontwerpt of methodes evalueert."
Ter Maat heeft niet de pre-master gevolgd, maar de verkorte bachelor die twee jaar duurt. "Eerst dacht ik: ik doe de pre-master dan kan ik sneller aan mijn master beginnen. Maar in dat schakeljaar ben je voornamelijk met basisvakken bezig en heb je maar één onderwijskundig vak. Je wordt dan echt alleen klaargestoomd voor de masterfase. Door die verkorte bachelor heb ik een veel bredere basis."
Dat de snelste route naar een mastertitel niet altijd de meest passende is, ondervond Frederike Veltien. Zij heeft de lerarenopleiding geschiedenis bij Windesheim gevolgd. Omdat Windesheim is gefuseerd met de VU zijn er speciale doorstroomtrajecten ontwikkeld. Studenten van de lerarenopleiding geschiedenis, Nederlands, Engels en wiskunde kunnen al tijdens hun bacheloropleiding (een deel van) de pre-master volgen. Bij de VU kunnen ze vervolgens in twee jaar een mastertitel halen in hun vakgebied en een eerstegraads bevoegdheid. "Het leek me leuk om in de bovenbouw van het voortgezet onderwijs les te geven en ik wilde me verder verdiepen in het vak geschiedenis. Die route leek me dus heel aantrekkelijk", vertelt Veltien. "Maar het was een grote ver-van-mijn-bed-show. Na zes maanden ben ik ermee opgehouden. Ik vond de studie veel te theoretisch. Ik miste de praktijk. Aan de universiteit loop je pas aan het eind van je studie stage. Dat is hun idee van praktijkgerichtheid. Ik wilde meteen de praktijk in, voor de klas staan."

Beroepsgericht
Wat Veltien niet wist is dat je ook master kunt worden aan een hogeschool. De bestaande eerstegraads opleidingen en opleidingen voor speciaal onderwijs worden omgezet in masterstudies. De hbo-masters zijn bedoeld voor afgestudeerden die al voor de klas staan en zijn veel praktijkgerichter dan de wo-masters. Naast vakinhoudelijke verdieping verwerven studenten ook onderzoeksvaardigheden, want dat is een vereiste voor een masterstudie. Maar omdat een hbo-master beroepsgericht is, wordt er vooral toegepast onderzoek gedaan naar de onderwijspraktijk.
"Zo'n hbo-master sluit waarschijnlijk veel beter aan bij mijn wensen", denkt Veltien achteraf. Maar een eerstegraads bevoegdheid halen hoeft voor haar voorlopig niet meer. Ze geeft inmiddels geschiedenis op een school voor speciaal onderwijs en daar is ze helemaal op haar plaats. Verder studeren wil ze nog steeds. "Ik wil graag bijscholingscursussen volgen voor het speciaal onderwijs. Dat stimuleert mijn school." Spijt van haar kortstondige uitstapje naar de VU heeft ze niet. "Ik weet nu wel heel goed wat ik niet wil."

Artikelen

• Leraar worden in een half jaar - kan dat?
• Van bachelor naar master
• Academici voor de klas
• Maak van alle meesters en juffen masters
• Te koop: eerstegraads bevoegdheid, wegens overcompleet