Bron het Onderwijsblad Publicatiedatum 20.10.2007 Auteur Arno Kersten
Docent te kijk
Een leerling filmt met een mobiele telefoon stiekem een docent in de klas. De opname wordt op internet geplaatst en door anderen anoniem verspreid.
Voor je het weet hebben duizenden ogen je bekeken. Een vrees die docenten bezighoudt. Vraag is: wat doe je ertegen?
"Ik ben een bekende Nederlander geworden zonder dat ik ervoor in De Gouden Kooi heb gezeten. Op die manier probeer ik er in de klas soms een grapje over te maken."
Het is voor het eerst dat ze erover wil praten met de pers. Martha Kam, docent Latijn en Grieks aan het Stedelijk Gymnasium Nijmegen. Bekend geworden door een filmpje op Youtube waarin leerlingen van klas 3H tijdens de les uit het raam klimmen. Met kundige montage en de kracht van herhaling weten de makers de indruk te wekken dat vijftien leerlingen één voor één naar buiten kruipen, zonder dat de docent iets in de gaten heeft. Dankzij de videoclipsite verwierven de leerlingen er een geuzenstatus mee. Van het filmpje circuleren kopietjes. De beelden zijn honderdduizenden keren aangeklikt. ‘Vet, cool, leipe shit', staat er bij de reacties.
De docent ziet de humor er niet van in. "Leerlingen hebben een grap met me uitgehaald, natuurlijk hebben ze er lol in gehad. Maar voor mij is het absoluut niet komisch. Het heeft een behoorlijke nasleep. Het is zo'n hype geworden."
Volgens Kam gebeurde het op een vrijdag, tijdens de les Latijn. "Ik had het in de klas misschien moeten merken. Maar ik heb geen ogen in mijn rug, zoals in de mythe over Argos. De leerlingen hadden afgesproken dat ze me zouden afleiden. Ik heb wel gemerkt dat er iets aan de hand was. Een leerling zat te lachen, maar ik dacht dat dat was omdat er meer dan één leerling tegelijk naar de wc was gegaan. De dinsdag erna werd ik op het Youtube-clipje gewezen. Later zag ik dat in het filmpje is geknipt en geplakt."
Vier leerlingen zijn volgens rector Ronald van Bruggen voor straf één dag in een apart lokaal aan het werk gezet. De docent heeft schriftelijk excuses aangeboden gekregen. Volgens de rector heeft het filmpje voor behoorlijk wat onrust gezorgd onder het personeel. "Denk eens aan een docent drama. Stel dat je een scène speelt en het wordt stiekem gefilmd. Of beginnende docenten die door leerlingen op de proef worden gesteld. Het geeft het gevoel dat je vogelvrij bent."
Docent Kam bepleit dat scholen een draaiboek maken, zodat ze niet worden overvallen door een incident. En dat ze duidelijke regels opstellen. "Zo kun je niet alles, maar wel een boel voorkomen. Spreek af dat gsm's een week in beslag worden genomen als leerlingen worden betrapt. Dan wordt de drempel een stuk hoger."
Gsm-verbod
Door leerling gemaakte telefoonfilmpjes halen de laatste tijd geregeld de kranten. Zo was er een docent die door een agressieve leerling het klaslokaal werd uitgeduwd. Er was een docent die uit zijn slof schiet en een leerling het lokaal uit zet. En wie op Youtube zoekt, vindt verschillende andere voorbeelden van docenten die worden uitgedaagd, op de hak genomen, en gefilmd.
Zeven seconden uit het leven van een docent aan het Comenius College in Capelle aan de IJssel staan op Youtube. Terwijl hij het bord schoonveegt wordt hij achter zijn rug gefilmd door een van zijn leerlingen. Het is niet het enige Comenius-filmpje op de videosite, ondanks het gsm-verbod op school.
Dat zag rector Roel Vijn ook, toen hij de avond voor het interview naar Youtube surfde. "Er stonden een paar filmpjes tussen waarbij ik dacht: ach, geinig gedaan. Verder zag ik ook een filmpje van een docent die het bord staat schoon te vegen. Duidelijk: dat hoort en mag niet. Maar het is vrij onschuldig, er zitten geen kwaaie bedoelingen achter."
Vijn zag nog iets: "Een meisje wordt voor de school met de fiets tegengehouden en gepest. Dit kan dus echt niet. Ik ga ervoor zorgen dat de leerlingen die herkenbaar op dat filmpje staan, erop worden aangesproken."
Op het Comenius is afgesproken regelmatig te kijken of er iets op de videosites is te vinden. "Nog voordat u contact zocht, hebben we in een vergadering met de verschillende directeuren afgesproken dat ze af en toe op Youtube kijken", aldus de rector.
Spiekbriefjes
Altijd voorkomen dat filmopnames worden gemaakt met de mobiele telefoon, is een illusie. "Het gebruik van mobiele telefoons is zo wijdverbreid. Vroeger hielden leerlingen spiekbriefjes voor de docent verborgen, nu gaat het om mobiele telefoons", aldus Vijn.
Incidenten in het verleden hebben de Christelijke Scholengemeenschap Prins Maurits in Middelharnis ertoe gebracht een strikt gsm-verbod in te stellen. Wie een gsm laat zien, is hem voor een week kwijt. Rector Marius Harkema: "Dat is bij leerlingen bekend, en bij de ouders. Het gebeurt vrij regelmatig dat een leerling zijn gsm moet inleveren, een of enkele keren per maand. Een honderdprocentscore heb je nooit, maar we zijn er erg op gespitst." Filmpjes gemaakt op Prins Maurits zijn op Youtube nauwelijks te vinden. Harkema, behoedzaam: "Op dit moment niet, nee."
Steeds meer scholen nemen in de schoolgids een bepaling op die het gebruik van opnames zonder toestemming verbiedt. Tegelijkertijd: controle is lastig. En als er toch een ongewenst filmpje op internet verschijnt? Dan gaan scholen er heel verschillend mee om, aldus projectleider Anke Visser van het Centrum School en Veiligheid, verbonden aan het onderwijsadviesbureau APS. "Vaak ad hoc: er is een incident en er wordt ingegrepen. In het ene geval worden leerlingen geschorst, in het andere weer niet."
Geschorst worden is extra stoer, zegt Visser. "Dan ben je helemaal de held op school. Ik denk dat het juist indruk maakt als je het slachtoffer in de gelegenheid stelt de daders te vertellen wat het met hem gedaan heeft. Dan ervaren ze wat ze hebben gedaan. Daarna excuses aanbieden, dan ben je pas echt een held."
Bij het Stedelijk Gymnasium Nijmegen maken ze er voortaan direct werk van, aldus rector Van Bruggen. Want binnen no time verschijnen er op internet allerlei kopietjes van de beelden en is het vechten tegen de bierkaai. "Voortaan eisen we direct dat een filmpje eraf wordt gehaald, ook kopieën die ervan verschijnen. Dat doen we ook richting de beheerder van de website, wegens schending van portretrecht. Daarvoor schakelen we onze huisadvocaat in. Hoe dat in de praktijk uitpakt, zullen we moeten zien."
Docent Kam heeft in haar klassen het onderwerp zelf aangesneden. "Ik heb de leerlingen verteld hoe ik het ervaren heb. Ik begon steeds met de vraag: Wie heeft het filmpje nog niet gezien?"
Artikelen