Bron het Onderwijsblad Publicatiedatum 28.05.2005 Auteur Arno Kersten
Ouders zijn geen brievenbus
Op de basisschool lopen pa en ma de deur plat, in het voortgezet onderwijs is dat een ander verhaal. Hoe komt dat? En vooral: hoe verbeter je dat contact?
"In het basisonderwijs lopen ouders makkelijk binnen, maar het voortgezet onderwijs ligt letterlijk en figuurlijk meer op afstand. Dat merk je."
(Ruud Poortier van het Christelijk lyceum in Delft)
Lag de basisschool nog om de hoek, de middelbare school is een eind fietsen. Of met de bus. Voor veel ouders bestaat die afstand niet slechts fysiek, maar ook gevoelsmatig. Lopen ze op de basisschool nog de deur plat, in het voortgezet onderwijs is dat wel anders. contact met en betrokkenheid van de vaders en moeders van hun leerlingen is voor scholengemeenschappen lang niet altijd vanzelfsprekend.
Dat merk je, verklaart woordvoerder Poortier van het Christelijk lyceum, onder andere aan de reacties op de regelmatige oproepjes in de informatiebulletins. "We hebben eens een poging gedaan om een huiswerkklas op te zetten, maar dat is toen niet gelukt vanwege het geringe animo. Als je bekijkt hoeveel leerlingen we hebben, zijn het natuurlijk weinig ouders die reageren." Maar ja, voegt hij eraan toe, ouders moeten ook maar tijd en zin hebben.
Dat niet alleen. Waar de basisschool zo knus, soms zelfs vertrouwd kneuterig aanvoelt, is de scholengemeenschap een labyrint vol geleerde dames en heren. "ouders zijn tegenwoordig slimmer dan de gemiddelde leerkracht op de basisschool", zegt Frederik Smit van onderzoeksinstituut ITS. "In het voortgezet onderwijs kijken ouders heel anders tegen de school aan. Daar lopen zulke geleerde mensen rond, vinden ze, die zo deskundig zijn. Die ook meer op afstand staan."
En er speelt nog iets mee, merkt Monique Wagensveld-Heeren, locatiedirecteur havo/vwo van scholengemeenschap Nehalennia in Middelburg. "Leerlingen worden zelfstandiger op de middelbare school. Je wilt niet meer dat je ouders je naar school brengen en je bij de poort afzetten. Je kunt wel voor jezelf opkomen. Pubers hebben een eigen leven."
Waarnemend rector Andries Katers van scholengemeenschap Dingstede in Meppel herkent dat. Bij contactavonden ziet hij de ouderlijke deelname teruglopen naarmate de leerlingen ouder worden. "Heel begrijpelijk, in de bovenbouw is de opkomst lager dan in de onderbouw."
"Die pubers denken: Ik ga hier niet met mijn pa en moe rondlopen", aldus onderzoeker Smit.
***
"In de praktijk blijkt dat vaak de ouders op een ouderavond komen bij wie het toch al goed gaat. Leuk dat ze er zijn, maar de ouders die je juist wilde bereiken, gezinnen met een gestapelde problematiek, die zijn er niet."
(Trainer/coach Frits Prior van het Algemeen pedagogisch studiecentrum)
En toch, vraag een middelbare school naar het contact met de ouders, en de duim gaat omhoog. Zich openlijk zorgen maken over het contact met ouders, zul je een scholengemeenschap niet zo gauw zien doen. De informatieavonden worden prima bezocht, aldus Andries Katers van christelijke scholengemeenschap Dingstede te Meppel. En ook op ander vlak: een medezeggenschapsraad met vier ouders, de ‘klankbordgroep' telt er zo'n vijftien en er zijn ouders die vrijwilligerswerk doen in de mediatheek. "We krijgen voldoende voeding", zegt de waarnemend rector van deze scholengemeenschap met duizend leerlingen.
Locatiedirecteur Wagensveld-Heeren is net bezig met een kleine belronde onder ouders. Of de maandelijkse ouderberichten, met informatie over excursies, docentenvervanging of schoolarts op prijs worden gesteld. De twintig die ze aan de lijn heeft gehad, zijn er content mee. "En ja, ik heb ook gevraagd of het wordt gelezen. Ze willen hem ook allemaal op papier blijven ontvangen. Ik herken dat als ouder: je leest het even door 's avonds op de bank", zegt ze. "Hij gaat bij iedereen op de koelkastdeur."
"Je moet uitkijken dat ouders niet een soort brievenbus worden", betoogt trainer Prior van onderwijsadviesbureau APS, zelf voormalig adjunct van een scholengemeenschap. "Je stuurt er alle positieve of negatieve berichten over hun kind naartoe, maar ze blijven verder langs de kant staan. Informatiebrieven zijn wel een vorm van contact, maar eenzijdig en passief." Hij heeft het zelf gemerkt toen hij aantrad als schoolleider: "Er zijn gezinnen waar het anders gaat dan bij jezelf vroeger. Waar briefjes en gidsen van school ongelezen in de kattenbak verdwijnen."
Zo gaat het vaak in de praktijk, beaamt ITS-onderzoeker Smit. Het zijn meestal dezelfde ouders die acte de présence geven. Die het actiefst zijn op thema-avonden, die meepraten in ouder- en medezeggenschapsraden, die deelnemen in gespreksgroepen. "Het is een beetje een incrowd." De steeds kleiner wordende cirkels van betrokkenheid, noemt trainer Prior het. En de ouders die je juist graag wilde bereiken, die het nodig hebben, vallen buiten de boot. Die vragen om een persoonlijke benadering. "De kans is groter dat je die wel bereikt als je al heel vroeg investeert in het contact. Je moet ouders het gevoel geven dat ze een rol kunnen vervullen."
***
"We moeten eens af van het idee dat ouders naar een ouderavond moeten komen. Ik heb twee schoolgaande kinderen, maar ben zelf niet één keer op een ouderavond geweest. Geen reden toe. En het komt nooit uit."
(Frederik Smit, onderzoeker bij ITS)
In Middelburg doen ze het al, zegt Wagensveld-Heeren. Als er reden voor is, wordt er een ‘zorgtraject' uit de kast gehaald. "Wanneer er bijvoorbeeld iets met een kind is: lang ziek, vervelend gedrag of opeens slechte resultaten. Dan neemt de mentor contact op met de ouders."
Belangrijk is het dat er al een band tussen ouders en school bestaat, vindt trainer Prior, als de mentor opbelt met slecht nieuws. "Het eerste gesprek tussen school en ouders is heel belangrijk. Daarin bespreken beide partijen welke vragen of verwachtingen er zijn. Hoe vaak komt dat wel niet voor: de eerste keer dat ouders een mentor aan de lijn krijgen, gaat het over het gedrag van het kind. Dat is niet de prettigste binnenkomer. ouders hebben in zo'n geval de natuurlijke neiging om op te komen voor hun kind. In zo'n situatie ontstaat er gemakkelijk een strijd tussen school en ouders, en daar is niemand bij gebaat. Als er in een vroeg stadium al vertrouwen is, dan kun je eens bellen met dat slechte nieuws."
Hij beseft het, zijn pleidooi voor een persoonlijke benadering roept een bekende tegenreactie op: geen tijd. Het onderwijs kent volle agenda's. Liever met een druk op de knop die massamailing dan anderhalf uur achter de telefoon kruipen. Maar hij ziet licht aan de horizon, want bijvoorbeeld veel vmbo-scholen, vooral het leerwegondersteunend onderwijs, werken tegenwoordig met kernteams en dubbele mentoren. En daarnaast gaat er in het vergadergrage onderwijs ook veel tijd nodeloos verloren. "Als je alle vergaderingen die niet direct ten goede komen aan onderwijs en leerling zou schrappen, moet je eens kijken hoeveel tijd je overhoudt. Je moet uitkijken dat je niet vooral over mensen praat, in plaats van met ze."
Ook onderzoeker Smit gelooft dat scholen, basis en voortgezet, er veel aan gelegen is de band met ouders te versterken. "Je ziet dat scholen andere vormen en manieren zoeken om ouders erbij te betrekken. Scholen zien ouders natuurlijk niet sec als leveranciers van kinderen, maar wel een beetje. Ze willen het aanbod van hun product zo goed mogelijk afstemmen op de vraag. Ze moeten ook wel."
Maar die klassieke ouderavond, daar wil Smit niks meer over horen. Die van zijn kinderen heeft hij nooit bezocht en toen hij zelf nog voor de klas stond, liep hij er ook niet warm voor. "Ouderavonden zijn een ritueel, ik werd er altijd een beetje zenuwachtig van. Op een gegeven moment heb ik ouders gewoon gevraagd hoe het thuis ging met hun kind en wat ze nou van de school verwachten. Laat die agenda varen, voer gewoon een gesprek."
Ouderavonden in het hbo Ouderavonden een exclusief fenomeen in het basis- en voortgezet onderwijs? Nee dus. Hogeschool Inholland zet avonden op touw voor de ouders van haar eerstejaars. ‘Veel belangstelling voor de ouderavond', jubelde een persbericht begin februari, waarin werd gemeld dat bij de School of Economics 350 ouders op de ouderavond waren afgekomen. |
Artikelen
Links